TÜRKİYE  SANAL  EĞİTİM BİLİMLERİ KÜTÜPHANESİ                          Afyon Kocatepe Üniversitesi [Hazırlayan: Mustafa Ergün]
[Yazar ve Konuya Göre Arama][Fulltext ve İçindekiler Listesi][İngilizce Eğitim Siteleri][Türkçe Eğitim Siteleri]

EĞİTİM TEKNOLOJİSİ DERSİNDE
ÖĞRETİM MATERYALLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

Arş.Grv. H.Serhan YAYLACI
Öğr.Grv. Dr.Filiz YAYLACI

Eğitim ve teknoloji insan yaşamının daha etken duruma getirilmesinde önemli rolü olan iki temel öğedir. Eğitim; insanın doğuştan kazandığı gizil güçlerin ve yeteneklerin açığa çıkarılmasına, onun daha güçlü, daha olgun, yaratıcı ve yapıcı bir varlık olarak gelişme ve büyümesine hizmet etmiştir. Teknoloji ise; insanoğlunun eğitim yoluyla kazandığı bilgi ve becerilerden daha etken, daha verimli biçimde yararlanılabilmesinde, onları daha sistemli ve bilinçli olarak uygulanabilmesinde yardımcı olmuştur.

Eğitim teknolojisi, genelde eğitime özelde öğrenme durumuna egemen olabilmek için ilgili bilgi ve becerilerin işe koşulmasıyla öğrenme ya da eğitim süreçlerinin işlevsel olarak yapışallaşmasıdır. Diğer bir deyişle, öğrenme-öğretme süreçlerinin tasarımlanması, uygulanması, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi işidir. Başka bir tanım ise;öğrenme ve iletişim alanındaki araştırma ve kavramlara dayalı sistemli bir planlamaya uyarak, erişilebilen insan gücü ve insan gücü dışı kaynakları, belirli yöntem ve teknikleri akıllıca ve ustaca kullanma; varılan sonuçları değerlendirme yoluyla eğitimin özel hedeflerine ulaşma süreci olarak tanımlanmaktadır.

Eğitim Teknolojisinin bu son tanımında dersin “özel hedeflerine ulaşma” ayrı bir önem taşımaktadır. O halde dersin özel hedeflerini davranışa dönüştürmede Eğitim Teknolojisi en önemli yardımcı olarak düşünülebilir. Eğitim teknolojisine davranışçı bir anlayışla yaklaştığımızda sadece davranışlarda meydana gelen bir değişme olarak görmemelidir. Aynı zamanda zihinsel bir değişme ve beceri anlamında öğrendiklerini kullanabilir ve üretebilir olmalıdır.

Eğitim Teknolojinin doğrudan yararlarına baktığımızda öğrenmeyi kolaylaştırma,aktif öğrenmeyi sağlama, somut öğrenmeyi gerçekleştirme,aşamalı öğrenmenin temelini kurması, düşüncede sürekliliği sağlama, üretimi artırma, değişik seviyelerden özel hedefleri gerçekleştirme gibi işlevleri bulunmaktadır. Ayrıca öğrencileri yaratıcılığa sevketme, öğretmenin rolünün geliştirilme, fırsat eşitliğini gerçekleştirme, motivasyon yaratma, eğitimi bireyselleştirme, serbest eğitimi sağlama, birinci kaynaktan bilgiyi sağlama vb. imkanlar sağlamaktadır .

Eğitim Teknolojisi dersinin amacı ise öğretmen adaylarına kendi branşlarında Eğitim Teknolojisinden yararlanma bilinci ve nasıl yararlana-cakları hakkında bir temel oluşturmaktır. Ders iki aşamada düşünülmüştür: İlk aşama bilgisayar labarotuvarında Powerpoint ile hazırlanmış ders notları doğrultusunda teorik kısım verilmiş, aynı zamanda piyasada bulunan ve geçen yıl öğrencilerimizin hazırlamış olduğu öğretim materyalleri sunulmuştur. Hatta bir önceki öğretim yılında Milli Eğitim Müdürlüğü İl Eğitim Araçları Merkezinden hizmet öncesi eğitim talep edilmiş ve öğrencilerin iki haftalık bir seminerden geçmeleri sağlanmıştır. Dersin ikinci aşamasında ise dersin içeriği eğitim teknolojisinden öğretim teknolojisine kaydırılmış ve temel ilkeler verildikten sonra bir materyal geliştirmeleri istenmiştir.

Özellikle öğretmenlerin Eğitim teknolojisinden yararlanma konusunda daha çok gayret göstermeleri gerekmektedir. Bu bağlamda öğretmenlere hazır olan teknolojiyi kullanmak için gerekli hizmet içi eğitim verilmelidir.  Uçar’ın araştırmasında  (1998)öğretmenlerin %43.5’i eğitim araçlarının kullanımı ile ilgili kursa katıldıklarını belirtmişlerdir. Oysa ki öğretmen dersin ve konunun özelliğine uygun olarak kendisi daha basit materyaller geliştirerek öğrencilerde somut öğrenmeyi gerçekleştirebilir. Aynı araştırmada “dersinizle ilgili kendi geliştirdiğiniz ve kullandığınız  araç-gereç var mı? sorusuna 198 öğretmenden (Fen Bilgisi, sınıf, Türkçe, Sosyal Bilgiler Öğretmenliği) % 43.2’si “yok” , 11.5’i “var”, %35.4’ü “mevcut araç-gereçler ihtiyacı karşılıyor” cevabını vermişlerdir. Geçmişte “Eğitim Teknolojisi” dersini almış olan öğretmenlerin %64.5’i derslerini araç kullanarak işlemelerinin  büyük ölçüde zaman kaybına sebep olmadığını belirtirken bu oran söz konusu dersi almamış olanlarda %45.8’dir. Buna göre eğitim teknolojisi dersini almış olan öğretmenlerin araç-gereç kullanımına ilişkin tutumları, bu dersi almamış olanlardan daha olumlu bulunmuştur.

Dolayısıyla hizmetöncesi verilen Eğitim Teknolojisi eğitimi onların bu konuya daha olumlu bakmalarına sebep olacaktır. Ülkenin şartlarını ve öğrencilerin öğrenme düzeyleri arasındaki farklılıkları düşündüğümüzde, okul ve kendi imkanları ile dersler daha cazip ve sevimli hale getirilebilir. Bu nedenle hareketsiz görsel materyallerin hazırlanması ve bunların öğrencinin her an görebileceği bir yere asılması veya yerleştirilmesi, öğrenmenin daha kalıcı olmasına neden olacaktır.

Eğitim Teknolojisi terimi, öğretme-öğrenme süreçleri ile ilgili özgün bir disiplini vurgularken, “öğretim teknolojisi”deyimi ise bir konunun öğretimi ile ilgili öğrenmenin kılavuzlanması etkinliğini ifade etmektedir. Günümüzde bazı üniversitelerde “Bilgisayar Öğretimi ve Teknoloji Eğitimi Bölümü” adı altında öğretmenlerin bilgisayar ve teknolojiden yararlanmalarına yardımcı olacak yeni bir alan oluşturulmuş ve bu alandaki ihtiyacı karşılamak üzere öğretmen yetiştirmeye başlamıştır. Özellikle eğitim ve öğretim materyallerinin yazılımı ve  kullanımı konusunda daha bilinçli bir eğitim verilmektedir. Öğretmen yetiştiren diğer bölümlerde ise temel bir bilgisayar eğitim verilmekle birlikte Eğitim Teknolojisi dersi ile birlikte kazanılan becerilerin daha çok pekiştirileceği bilinmektedir. Diğer taraftan bilgisayar ortamında olmasa bile, el (manipülatif) becerisine dayalı materyallerin geliştirilmesi diğer branşlardaki öğretmen adaylarının eğitim teknolojinden yararlanma noktasında küçük de olsa bir katkı sağlayacağı düşünülmüştür.

Öğretim materyali hazırlarken bazı ilkeler dikkate alınmalı mıdır?  Öğretim materyalinin hazırlanmasında dikkat edilecek hususlar kısaca aşağıda verilmiştir. Bu ilkeler şöyledir:

· Anlamlılık ilkesi. Bir malzeme ne kadar anlamlı ise öğrenilmesi de o kadar kolaydır. Örnek: Anlamlı sözcüklerin öğrenilmesinin anlamsız hecelerin öğrenilmesine oranla daha kolay olması.
· Bilinenden başlama ilkesi: En iyi öğretim somuttan soyuta, basitten karmaşığa ve bilinenden bilinmeyene doğru gidenidir.
· Çok örnek ilkesi: Bir kavramın genişliğini göstermek için çok sayıda örnekler sunmak gerekir.
· Görelik ilkesi: Özellikler birbirine göre algılanır. Resim ve şekilleri herkes başka şekilde algılamamalı, birbirinden ayırt edebilmelidir.
· Seçicilik ilkesi: Öğretim materyalindeki önemli elemanları dikkati en çok çekecek şekilde yerleştirmek gerekir.
· Tamamlama ilkesi: Bir olayın ya da eşyanın tümüne ilişkin çizgileri vermek yerine bir kısmını vermek yeterli olabilir.Örnek:Yazı tahtasına öğretmen rastgele bir dikdörtgen çizdiğinde kenar çizgileri köşede birbirini kesmeseler bile bu şekil öğrenciler tarafından dikdörtgen olarak algılanır.
· Fonun Anlamlılığı ilkesi: Şekil ya da yazıya anlam katacak bir fon olmalıdır. Örneğin; beyaz-koyu mavi, sarı-siyah,beyaz-yeşil, kırmızı-mavi,sarı- kırmızı, beyaz-kırmızı
· Kapalılık ilkesi: Şekiller belirgin olmalı, açık ve yarım bırakılmamalı. Özellikle iki boyutlu figürler için şekil tam yapılmalıdır.
· Birleştiricilik ilkesi: Birbiriyle benzerliği ve yakınlığı olan nesne ve olaylar ilişkili olarak algılanır ve daha iyi hatırlanır.
· Algıda değişmezlik: Öğrencinin önceden bildiği nesneler çok basit çizgilerle verilebilir.
· Derinlik ilkesi: Doğadaki varlıklar bize yakın ise gerçek ölçüleri ve renkleriyle görünürler. Aynı varlıklar uzaklaştıkça, küçülüyor ve renkleri de soluyor hissini verir.
· Yenilik ilkesi: Dikkat özellikle geçirilegelen ve yakın geçmişteki yaşantılara zıt olan durumlara ve yeniye çekilir.
· Basitlik ilkesi: Dikkati çekmesi ve üzerinde tutması için, bir görsel aracın elemanları karmaşık değil basit olmalıdır.
· Hedef-davranış ilkesi: Kullanılacak araç, kazanılması öngörülen hedef davranışı oluşturabilecek nitelikte olmalıdır.
· Öğrenciye uygunluk: Kullanılacak araç, öğrencilerin özelliklerine (yaş,zeka ve geçmiş yaşantıların düzenine) uygun olmalıdır.

Yukarıda verilen ilkeler doğrultusunda Eğitim Teknolojisi dersinde bir “Öğretim Materyali Değerlendirme Formu” geliştirilmiştir. Sözkonusu form kullanılarak öğrencilerden hazırladıkları materyali “Mikro öğretim” şeklinde 10 dakikalık bir ders sunusu yapmaları istenmiştir.

Öğretim Materyali Değerlendirme Formu

Açıklama : Öğretim Materyali aşağıdaki kriterlere ne kadar uyuyorsa derecelen-dirmeyi ona göre işaretleyiniz. Değerlendirmenizde objektif olmanız gerekmektedir. Buna göre sayıların anlamı;
 1. Çok kötü 2. Kötü  3. Biraz  iyi 4. İyi. 5. Çok iyi.
Öğretim Materyali Kriterleri 1 2 3 4 5
1. Anlamlılık ilkesine uygunluk derecesi
2. Bilinenden bilinmeyene ilkesine uygunluk derecesi
3. Çok örneklilik ilkesine uygunluk derecesi
4. Görsellik ilkesine uygunluk derecesi
5. Algıda seçicilik ilkesine uygunluk derecesi
6. Anlatılan konuyu tamamlama ilkesine uygunluk derecesi
7. Şekil - Fon ilişkisi ilkesine uygunluk derecesi
8. Birleştiricilik ilkesine uygunluk derecesi
9. Değişmezlik ilkesine uygunluk derecesi
10. Derinlik ilkesine uygunluk derecesi
11. Yenilik ilkesine uygunluk derecesi
12. Basitlik ilkesine uygunluk derecesi
13. Hedef davranışa uygunluk derecesi
14. Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyine uygunluk derecesi
15. Zamanı ayarlama
16. Ses : şiddeti hızı derecesi esnekliği akıcılık
Toplam

Afyon Kocatepe Üniversitesi Uşak Eğitim Fakültesi Tarih, Türkçe, Türk Dili ve Edebiyatı ile  Sınıf Öğretmenliği bölümlerinde yapılan Eğitim Teknolojisi dersinde öğrenciler tarafından geliştirilen öğretim materyalleri onların yaratıcılık özelliklerini geliştirmeyi hedeflemektedir. Sınıf öğretmenliği bölümünde dört işlem becerisi ağırlıkta iken diğer bölümlerde alan bilgisi ile ilgili materyallerin geliştirilmesine çalışılmıştır.

Belki de en çok ihmal edilen ve öğrenimi zor gelen, aslında çok kolay olup sürekli görerek, uygulamalarda pratiği kazanılabilecek konular ile ilgili öğretim materyallerinin geliştirilmesi eğitim ve öğretimin etkiliğini artıracak-tır. Bu nedenlerden dolayı aşağıda Eğitim Teknolojisi dersinde öğrencilerin hazırlanmış olduğu öğretim materyallerinden bazı örnekler verilmiştir.
 Birinci materyalin adı “Noktagiller Ailesi”  olarak belirlenmiştir. Materyalin hazırlanmasında ilköğretim çağındaki öğrencilere yönelik noktalama işaretlerinin öğretiminde resim, şiirsel bir anlatım ve öykülendirme kullanılmıştır. Noktalama işaretlerine ikişerli olarak diyalog yaptırılmıştır. Günlük konuşma diliyle, sanatlı, mecazlı, kafiyeli şiir tarzı kullanılmıştır. Böylece; öğrencilerden noktalama işaretlerini tanıyabilme, noktalama işaretlerini biribirinden ayırtedebilme, noktalama işaretlerinin görevlerini kavrabilme, verilen bir paragrafta noktalama işaretlerini uygulayabilme hedeflenmektedir.

Söz konusu materyalde daha sonra o noktalama işaretlerinin görevleri ve kullanıldığı yerler hakkında bilgiler verilmiştir.

Noktanın ( . ) görevleri:
· Her bildirme cümlesinin sonuna nokta konur. Bugün hava çok güzeldi.
· Kısaltmalarda kullanılır.   Prof.              Dr.
· Sıra bildirmek için sayılardan sonra konur.         3. Selim        IV. Murat          5. sıra
· Maddeleri göstermek için kullanılan rakamlardan sonra kullanılır.           1.       A.         A.
· Tarihlerde gün, ay veyılı ayırmak için kullanılır.             06.05.1999
· Nokta çarpmada işaret olarak kullanılır.                3.2=6
· Saat yazarken kullanılır.                 17.30
· Çok basamaklı sayılarda rakamları üçer ayırmada kullanılır.        1.000.000
· Cümle sonunda cümlenin anlamına açıklık getiren ayıraç içinde verilmiş bilgiden sonra cümle bitiyorsa nokta ayıraçtan sonra konur.                   Sefere çıkmaya karar verir (1663).

Noktagiller Ailesi ile anılan materyalde son olarak hem eğlenmek hem de öğrendiklerini pekiştirmek amacıyla bilmece tarzında sorular sorulmuştur. Diğer noktalama işaretleri de bu üç aşama dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Bilmece:
Virgül                             Nokta
Biri yuvarlak kirpi.          Bildim, bildim virgül kardeş.
Biri açılmış hali.               Bu iki işaret biziz.
Bildiysen hemen söyle.    Yuvarlak kirpi benim.
Bu iki işaret ne?              Açılmışsa sizin haliniz.

Tarih Öğretmenliği bölümünde “Bulmaca-Kelime Avı-Eşini Bul” materyali hazırlanmıştır.  Materyal üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Lise III. Sınıf öğrencilerinin Osmanlı Tarihi hakkındaki kronolojik bilgi seviyesini ölçmeye dönük olarak hazırlanmıştır. İkinci bölüm Osmanlı Tarihi’nde sıkça kullanılan kelimeleri; anlamsız kelimeler arasından buldurmaya yöneliktir. Üçüncü bölümde ise Osmanlı Tarihi’nde öğrendiği bilgileri kullanarak önemli antlaşma ve ilkeler ile buna karşılık gelen yargıyı eşleştirmesi hedeflenmektedir. Sonuç olarak eğlenerek tarihi bilgileri pekiştirmek hedeflenmiştir.

SOLDAN SAĞA 1.Osmanlı Devletinin kuruluşu   2. Girmen Savaşı 3. Sırpsındığı Savaşı 4. Atatürk’ün doğumu 6. Osmanlı Devletinin yıkılışı 7. Purut Savaşı 8. II. Meşrutiyet 10. İstanbul’un fethi 11. II. Kosova Savaşı 12. I.Ahmet’in tahta geçişi 14.Ridaniye Zaferi 16. Karlofça Ant. 17. II.Selim’in tahta geçişi 19. II.Mehmet’in tahta geçişi  20. Belgrad Ant. 21. Yaş Ant. 25. Buçaş Ant. Yenilenmesi  26. Hünkar iskelesi Ant. 27. I.Dünya Savaşı başlangıcı 28. Hotin Ant. 29. Tanzimat Fermanı 30. Kanun-i Esasi 31. Mehmet Ali Paşa İsyanı 32. Islahat Fermanı 33. I. Mahmut’un vefatı 34. Ziştavi Ant.35. Ayestefenos Ant. 36. I. Abdülhamit’in tahta geçişi 37. Londra Sözleşmesi 38. Nasuh Paşa Ant. 39. Bursa’nın fethi 40. Varna Savaşı 42. Fetret devri sonu 43. Fetret devri başlangıcı 44. Fransızlara kapitülasyonların verilmesi 46. Pasorofça Ant. 48. Aynalıkavak Ant. 50. Trablusgarp Savaşı Çanakkale Savaşı 51. İlk matbaanın açılışı 52. III.Ahmet’in vefatı 53. Trablusgarb’ın fethi 54. A.B.D.’nin I. Dünya Savaşına girmesi 55. Safevi devletinin kurulması

YUKARIDAN AŞAĞIYA 1. Vosvor Antlaşması 2. Orhan Bey’in Tahta geçişi 3. Çaldıran savaşı 4. Maltepe Savaşı 5. Kahramanoğullarının ortadan kaldırılması 7. Lale devri başlangıcı 8. I.Murat’ın tahta çıkışı 9. 31 Mart Olayı 10. I.Kosova Savaşı 11. II. Abdülhamit’in tahta geçişi 13. Patrona Halil İsyanı 17.Ferhat Paşa Antlaşması 18. Nosuh Paşa antlaşması  19. Kasr-ı Şirin Ant. 20. İstanbul Ant.(Rusya) 21. Edirne Antlaşması 22. Kapitülasyonların sürekli hale getirilmesi 23. Kanuni’nin vefatı  24. Mohaç Savaşın  26. II.Viyana Kuşatması 27. Mercidabık Savaşı 28. Niğbolu Savaşı 29. Zitvortorak Ant. 31.Arnavutluk’un Osmanlı topraklarına katılması 33. Küçük Kaynarca Ant. 34.İnebahtı Deniz Savaşı 38. II. Murat’ın tahta geçişi 41. Edirne-Segedin Barışı 45. IV. Murat’ın tahta geçişi 47. II:Mustafa’nın Tahta geçişi 49.

 

EŞİNİ BUL
1 Yeniçeri Ocağı A I.Abdülmecid
2 İlk kardeş katliamı B II.Mahmut
3 Karlofça Antlaşması C Doğuda en geniş sınırlara ulaştığımız antlaşmadır.
4 İlk divan teşkilatı D Yıldırım Beyazıd
5 Buçaş Antlaşması E İlk defa toprak kaybettiğimiz antlaşmadır.
6 İlk kağıt para F Orhan Bey
7 Ferhat Paşa G Batıda en geniş sınırlara ulaştığımız antlaşmadır.

Sınıf Öğretmenliği bölümünde “Matematik Labirenti” hazırlanmıştır İlköğretim birinci kademede 5.sınıf için geliştirilmiştir. Bu materyal çarpma işlem becerisi ağırlıklıdır. En fazla beş ile en fazla üç basamaklı sayıların çarpma işlemi yapılabilir. Bitiş çizgisine ulaşılabilmesi için en fazla 20 çarp-ma işlemi yapılabilmektedir. Başlangıçta zarftaki (mektup zarfı şekli labirentin iç kısmına gizlidir. Zarfın bu cepten çekilmesi gerekir.) Öğrenci soruyu çeker, okur, işlem yapıldıktan sonra 3 seçenekten doğru cevabın olduğu sürgüyü çeker. Eğer sürgünün altı yeşil ise cevap doğru, siyah ise cevap yanlıştır. Bitiş çizgisine kadar olan zarfları cevaplandırarak işlem tamamlanır. Sürgüler ve zarflar hem sınıf hem de işlem becerisine göre değiştirilebilir. Bu açıdan oldukça kullanışlıdır. Bu materyal tek kişiye uygulandığı gibi eğer iki ayrı yol hazırlanıp sürgüler farklı renklere dönüştürülürse iki kişi yarışabilir.
Matematik labirenti

Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümünde başka bir çalışma ise “Garipçiler Albümü”dür. Albümde akımın temsilcileri hayatları, edebi şahsiyetleri ve şiirleri verilerek tanıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca albümdeki şiirler öğrencinin kendi sesi ile kasete alınmıştır. Bu materyalin amacı;  Garip akımının temsilcilerini tanıtmak, edebi şahsiyetleri ile şiirleri arasındaki ilişkiyi kavratmak ve öğrencilerde şiir zevkini uyandırabilmektir.