TÜRKİYE  SANAL  EĞİTİM BİLİMLERİ KÜTÜPHANESİ                          Afyon Kocatepe Üniversitesi [Hazırlayan: Mustafa Ergün]
[Yazar ve Konuya Göre Arama][Fulltext ve İçindekiler Listesi][İngilizce Eğitim Siteleri][Türkçe Eğitim Siteleri]

İlköğretim Okullarında Resim-İş Eğitimi Derslerinin Uygulamasında Yaşanan Olumsuzlukların Saptanması ve Öneriler

Mahmut ÖZTÜRK

GİRİŞ

Çalışma; Resim-İş Eğitimi derslerinin İlköğretim okullarında, hedefine, amacına ve geliştirmesi gerektirdiği davranışlara uygun işlenmeyişine yönelik eleştirel bir katkı sağlamayı hedeflemektedir.

1. GÖRSEL SANAT EĞİTİMİ ÖĞRETİMİNİN ÖNEMİ VE GEREKLİLİĞİ SORUNU

"Her şeyin ekonomik güçle ölçüldüğü, insanın sadece bir üretim aracı olarak görüldüğü dünyanın her yerinde; saygınlığı getirdiği parayla ölçülen mesleklere artan ilgi nedeniyle, öğrencilerin üniversiteye girme yarışı içine sokulmaları, okullardaki derslerin dil ve sayı üzerine yoğunlaştırılmasını doğurmuş, Sanat Eğitimi dersleri ise öğretim programlarının peşinde sürüklenen bir takıntı durumuna düşürülmüştür. Bizde ise bu durum hepimizin bildiği sefil bir sözde tam anlamını düzeysizleştiren kültür yapısı, daha iyi bir yaşam için daha güzel bir çevre özlemi, çocuklarımızın ve gençlerimizin işlenmeyi bekleyen sanatsal zekaları ve yaratıcılıkları sanat eğitimini toplumumuz için her zamankinden daha önemli ve zorunlu kılmaktadır. (Kırışoğlu 1990:90)

İnsanların olanı koruyan değil, onu değiştiren, dönüştüren, yenileyen doğrultuda eğitilmesi yaratıcı düşüncenin davranış geliştirmesi ile olanaklıdır. Yaratıcı düşünce, malzemeye egemen olunmayan, malzeme ile amaçsız, ilkesiz uğraşıların sonunda ortaya çıkan rastlantılardan oluşmaz. "Yaratıcılık disiplinli çalışmanın coşku kadar, sonucun, süreç kadar önemle ele alındığı durumlarda gelişir" (Kırışoğlu 1990: 95). Sanat eğitimi öğretimi okullarda bir disiplin alan olarak öğretilmelidir." (Kırışoğlu 1990:97). Müfredat programlarının, ME. Bakanlığı yönetim ve denetim kadrolarının, öğretmenlerin, ana-babaların ve öncelikle sınıf öğretmenleriyle Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin yani Resim-İş Dersini bir disiplin alan olarak benimsemeleri gerekmektedir.

2. MÜFREDAT PROGRAMLARI SORUNU

Ulusal Eğitim çizgimizin sürekli değişmesi, Eğitimi uzun vadede insan yetiştirmeye yönelik sağlam bir yapıdan yoksun bırakmıştır. Sorunlara kısa vadede ve tek yanıt çözümler aranması eğitimde ağırlığın fen ve matematik alanlarına verilmesi resim-iş dersini disiplinler dışı boş zaman uğraşı konumuna getirmiştir" (Kırışoğlu 1990:90). "Çoğunlukla bir disiplin alan olmaktan çok bir boş zaman uğraşı; çocukların rahatlayacağı bir etkinlikler toplamı olarak düşünülür (Kırışoğlu 1991: 9).

İçerik bakımından yoksun, uygulamaya yönelik hazırlanan müfredat programları, görsel sanat eğitimi öğretimi zihinsel uğraşların işlev alanı zeka ile bağıntısız düşünülmemelidir.

Uygulama alanında, özellikle sınıf öğretmenlerinin Görsel Sanat Eğitim Öğretiminde konu, araç-gereç, teknik ve yöntem arayışlarına girişmeleri, ilkesiz, kararsız ve olumsuz tavır sergilemeleri, müfredat programlarının yetersiz kaldığının bir göstergesi olmuştur.

3. YÖNETİMİN, DENETİMİN, DİĞER ÖĞRETMENLERİN VE ANA-BABALARIN TUTUMU

Genel olarak sanatı, duygusal rahatlama, deşarj olma, haz duyma, güzellikleri yansıtma, yeteneğin sergilenmesi... gibi algılayan ve yorumlayan sığ görüşlere sahip yöneticilerin, denetici lerin, diğer öğretmenlerin ve ana-babaların tutumları, Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin boş zamanların uğraş alanı konumuna indirgemiştir. Öncelikle bu çevrelerin, Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin önemine ve gerekliliğine, çocuğun yaşamında önemli bir etkinlik olduğunun bilincine varması gerekmektedir.

 Öğrenci, sınıf ve okul başarı durumlarının görüşüldüğü Öğretmen Kurullarında "yetenek" kapsamında değerlendirilerek Resim-İş, Müzik ve Beden Eğitimi derslerine hiç yer verilmediği gözemlenmiştir. Başarıların saptanmasında, bu derslerdeki öğrenme başarısı-başarısızlığı yadsınmaktadır.

 Sınıf öğretmenlerince ve diğer öğretmenlerce Resim-iş dersi bir başka dersin uygulama alanıymış gibi kullanılmak istenmektedir. Hatta, bazı ilköğretim okullarının 1. kademe sınıflarında uygulanmadığına rastlanmıştır. Yöneticiler, yönetim işleri ile ilgili gereksinimlerini özellikle Resim-İş dersinden öğrenci alarak gidermektedirler. Öğrencinin öğrenme süreci yaşadığını hiç düşünmemektedirler. Bu ve benzeri, sorunlar, yöneticilerce okullarımızda Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin düzeysizleşmesine neden olmakta, derse ilgi duyan, geliştirici davranışlar sergilemek isteyen sınıf öğretmenlerini de çok olumsuz etkilemekte ve çaresiz bırakmaktadır.

4. RESİM-İŞ DERSLERİ ÖĞRETMENLİĞİ SORUNU

Görsel Sanat Eğitimi öğretimi alanına üç kategoriden öğretmenin alındığı görülmektedir.

1. İlköğretim okulları 1. kademe sınıf öğretmenleri

Görsel Sanat Eğitimi öğretimi hakkında gerekli uygulama bilgisi -becerisi- deneyimi olmayan sınıf öğretmenlerinin, konu, araç-gereç, teknik ve yöntem arayışı içine girdikleri, ilkesiz, amaçsız, kararsız ve olumsuz ders işledikleri gözlemlenmiştir.

Siyahla boyanmış On Kasım resimleri, bir bayrak bir ev görünümü veren okuldan ibaret bayram resimleri, her yıl yinelenen önemli gün ve haftalar konulu resimler, ardı arkası kesilmeyen çocuk resimleri yarışmalarına öğrencinin yarış atı gibi güdülendiği resimlerin yaptırılması, yeniyi araştırmayan ve soruşturmayan sınıf öğretmeni özellikleri artık bir çözüm beklemektedir.

Sınıf öğretmenlerinin, Resim-İş derslerini Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin disiplin alanı olduğunun bilincine vardırılmaları gerekmektedir.

Haziran ve Eylül sınav dönemlerinde sınıf öğretmenlerinin görevi olsun olmasın okulda bulunma zorunluluğu vardır. Bu zaman dilimlerinde, geniş katılımın sağlandığı sınıf öğretmenlerine ve sınıf öğretmenlerinden seçilmiş Resim-İş branş öğretmenlerine Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin disipliner bir alan olduğunu açıklayan ve bu alanın gerçekten uzmanlarınca hazırlanmış seminerler verilmelidir.

Sınıf öğretmeni yetiştiren kurumlarda Resim-İş dersi eğitimi, öğretimi, tekniği ve yöntemini kapsayan geniş zamanlı kesintisiz dört dönem sürecek öğretim programları verilmelidir. Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin disipliner bir öğrenim süreci oluşuna hizmet eden, öğrencinin ilgisini dağıtmayan, "Yaşayan-Yapan öğretir" ilkesinden hareketle, bu alanla ilgili az zamanlı çok ders seçiminden kaçınan programlarla sınıf öğretmenleri yetiştirilmelidir.

2 İLKÖĞRETİM OKULLARI 1. KADEME SINIF ÖĞRETMENLERİ ARASINDAN SEÇİLEN RESİM-İŞ DERSİ BRANŞ ÖĞRETMENLERİ

Sınıf öğretmenleri arasından seçilen Resim-İş dersi branş öğretmenleri ayrıcalıklı sorunlar taşımaktadırlar.

Kimler tarafından, nasıl ve ne düzeyde seçildikleri tartışılmaktadır. Seçim, Sanat Eğitbilimi kapsamında bilimsellikten yoksundur. Coğrafya branş öğretmenliğinden sınıf öğretmenliğine, sınıf öğretmenliğinden Resim-İş öğretmenliğine geçiş bu kadar kolay olmamalıdır.

Bu Öğretmenler, üç hafta gibi çok kısa bir zamanda verilen seminerlerde yetiştirilmektedirler. Bu uygulamayla Görsel Sanat Eğitimi Öğretiminin süreç işi olduğu bir kenara itilmiştir. Genel Bir çerçeve programı olmayan bu seminerlerin, kimler tarafından verildiği de tartışma boyutunu genişletmektedir.

Seminerler, Ortaöğretim kurumlarındaki ve ilköğretim okulları 2. kademe Resim-İş öğretmenleri tarafından verilmektedir. İlkokul çocuklarının sanatsal gelişimi düzeylerini ve ürünlerini tanıtamayan ve anlamayan kişiler tarafından bu seminerlerin verilmesi sakıncalar doğurmaktadır.

Çocuk resimleri ve çocuğun sanatsal etkinliği alanında uzman üniversite öğretim üyelerince uzun zamana yayılan seminerlerin düzenlenmesi gerekmektedir. Çocuğun Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin yararına kesinlikle inanan, duyarlı sınıf öğretmenleri arasından seçim yapılmalıdır. Bir başka branştan olup sınıf öğretmenliğine geçen öğretmenler kesinlikle seçilmemelidir. Seçim "Yaşayan-Yapan öğretir" ilkesine ters düşmeyen, uygulama bilgisi-becerisi-deneyimi olan sınıf öğretmenlerinden seçme sınavı yapılarak uzun erimli seminerlerle eğitimleri sağlanmalıdır. Seminerler, en az -üç ay ve haftada en az altı saati kapsamalıdır. Hizmetiçi eğitim kapsamında finansmanı ME. Bakanlığınca karşılanmalıdır.

Ancak, sınıf öğretmenlerinin öğrenciyi, sınıf ve okul düzeyinde, birebir izleme olanaklarına karşın, branş öğretmenlerinin bu olanaktan yoksun olmaları Görsel Sanat Eğitimi Öğretiminin diğer derslerin öğretimiyle bağıntılarını koparmaktadır. Branş öğretmenlerinin sınıf öğretmenliğinden gelmesi bu problemi
azaltabilmektedir.

3. RESİM-İŞ ÖĞRETMENLERİ

Ortaöğretim ve ilköğretim 2. kademe Resim-İş öğretmenleri, derslerinin adının dahi sorun olduğu koşullarda görev yapmaktadırlar. Kendi öğrencilerinin düzeyinde verdikleri derslerde başarı sağlayamadıkları halde, ilköğretim 1. kademesinin dördüncü ve beşinci sınıflarında ders vermektedirler. Bu evrede
daha da başarısız oldukları gözlemlenmiştir. M.E. Bakanlığı'nca, "çocukların yeteneklerinin geliştirilmesi" ve ortaöğretim ve ilköğretim 2. kademe derslerinde "maaş karşılıklarını doldurmadıkları".. gibi bilimsellikten uzak gerekçelerle Resim-İş öğretmenlerine ilköğretim 1. kademede dördüncü ve beşinci sınıflardan dersler verilmektedir. Bu ilkesiz yöntemle, Resim-İş öğretmenleri diğer branş öğretmenlerinden maaş karşılıklarını doldurmayanlar olduğu halde adeta maaş karşılıklarını doldurmadıkları gerekçesiyle cezalandırılmışlardır.

Ortaöğretim ve ilköğretim 2. kademe öğrencilerinin düzeyinde ders veren Resim-İş öğretmenlerinin aynı alışkanlıklarla 1. kademedeki dersleri işledikleri gözlemlenmiştir. Gerekli imge zenginliğini oluşturmayan, eksik konu aktarımları ile çocuk ve çocuk resimleri düzeyinin ayrımında yetersiz kaldıkları saptanmıştır. Bu öğretmenlerin sınıf öğretmenlerinden seçilmiş Resim-İş branşı öğretmenlerine seminer verdikleri düşünülünce, sorunların boyutu daha anlaşılmaz ve karmaşık bir hal almaktadır.

İlköğretim 1. kademesinde Resim-İş öğretmenlerinin sınıf öğretmenleriyle beraber ders işleme zorunluluğu da dersin işlenişinde sakıncalar yaratan bir başka sorundur. Bu sorun; Resim-İş dersi öğretmeninin sınıf başkanı konumuna indirgemektedir. Sınıf öğretmeninin, öğrencisini birebir, sınıf ve okul düzeyinde izleyebilme olanağı Resim-iş öğretmenlerinin sınıf içinde etkisini
zayıflatmaktadır.

Aynı derslerin, zorunlu ek dersli olarak verilmesi, Resim-iş öğretmeninin ders yükünü fazlalaştırmakta ve 2. kademe ile ortaokullardaki Resim-iş derslerinde öğretmenin ilgi ve bilgi yoğunlaşmasını olumlu yönde etkilemekle kalmayıp öğretmeni başarısız kılmaktadır.

Yine bu derslerin ek ders ücretleri okul yönetimlerince pazarlık konusu haline getirilebilmektedir. Resim-iş Öğretmenine ek ders karşılığı Ortaokullarda ve 2. kademedeki iş eğitimi derslerini vermesi zorunluluğu getirilmekte, İş Eğitimi dersini vermek istemiyorsa, dördüncü ve beşinci sınıfların Resim derslerinden ek ders verilmeyeceği adeta pazarlık konusu edilmektedir. Maaş karşılığını doldurmadığı için, ders verilerek cezalandırılan Resim-İş öğretmeni, ek ders verilmeyeresk ikinci defa okul yönetimlerince cezalandırılmaktadırlar.

İlköğretimin 2. kademesinde Resim,İş Öğretmenini verimsiz kılan en önemli sorunlardan bir diğeri de İş Eğitimi dersleridir.

Resim-İş öğretmeleri için İş Eğitimi dersi sanatsal yaratım ve tasarlama içeriğinden soyutlanmış bir ders olması nedeniyle Resim-İş öğretmenlerinin kendi alan ve kapsamlarına kesinlikle girmemektedir. Böylesi bir müfredatın uygulanmasından Resim-İş Öğretmenleri sorumlu tutulmamalıdırlar.

Ticaret, Tarım, Pazarlama, Leke nasıl çıkarılır? Limon nasıl sıkılır? Conta nasıl takılır? Sigorta nasıl bağlanır?... gibi sanatsal yaratıcılıktan ve tasarımlamadan uzak içerikleri kapsayan İş Eğitimi dersi Mesleki Eğitim Fakülteleri Bölümlerinden mezun olanların istihdamı için yaratılmış bir müfredattır.

M.E. Bakanlığı yönetimlerince, Resim-İş öğretmeninin tanımında bulunan "İş" sözcüğü, bugünkü İş Eğitimi dersine karşılık olarak düşünülmektedir. Bu içeriği düşünülmeyen nedenle, İş Eğitimi derslerine Resim-iş Öğretmeni verilmektedir. İş Eğitimi dersinin Resim-İş Öğretmenlerine verilişi de okul yönetimleri arasında çelişkili uygulamalara neden olmaktadır. Bazı okul yönetimleri İş Eğitimi dersini maaş karşılığı, kimi zorunlu ek dersli ya da ek dersli, genelde diğerleri de hiç ders vermemektedirler. Bu çelişkili uygulamaların ivedikle düzeltilmesi gerekmektedir.

Altı saat blok halinde sürdürülen İş Eğitimi dersinden çıkan Resim-İş dersi öğretmeninin kendi dersinde ilgi ve bilgi yoğunluğunu oluşturamadığı için verimsiz sayılması doğal karşılanmalıdır.

Sonuç

Görsel Sanat Eğitimi öğretiminin önemi ve gerekliliği yönetici, denetici, eğitimci ve ana-babalarca öncelikle benimsenmelidir.

Sınıf öğretmenlerinin öğrencileri birebir, sınıf ve okul düzeyinde izleyebilmeleri özelliklerinden doğan Resim Dersinde etkin bir işleve sahip oldukları yadsınmamalıdır.

Sınıf öğretmenlerinin sanatsal eğitim ve öğretim etkinliklerine katılımları sağlanmalıdır.

Resim-İş öğretmenlerimin, eğitsel-öğretsel alan kapsamlarının, bildiride ele alınan sorunlar düzleminde yeniden belirlenmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Gençaydın, Zafer. Ortaöğretim Kurumlarında Resim-İş Öğretimi ve Sorunları, 1990.
Kırışoğlu, Okay Tekin. Ortaöğretim Kurumlarında Resim-İş Öğretimi ve Sorunları, 1990.
Kırışoğlu, Okay Tekin. Sanatta Eğitim Görmek - Anlamak - Yaratmak. 1991.

Abece 108,1995. 16-17.